Thiên Cổ Tình…

Chương trình tối nay mở đầu bằng hai ca khúc Việt Nam lưu giữ hình bóng Hà Nội trong ký ức: một khúc hát hướng về thủ đô bằng nỗi nhớ thương, một bức tranh khung cảnh mùa thu với những con phố xưa, hương hoa quen thuộc và những phút lặng lòng suy tư. Từ đó, khát khao hiện lên với những sắc thái khác nhau: chất trữ tình đầy hoài niệm trong bản concerto của Rachmaninoff và tình yêu tuổi trẻ mãnh liệt, cháy bỏng của đôi tình nhân thành Verona trong vở bi kịch của Shakespeare. Qua âm nhạc Việt Nam và châu Âu, những rung động riêng tư tự gặp lại chính những vùng đất và con người đã định hình nên chúng.

NS Hoàng Dương: Hướng về Hà Nội

Dành cho cello và dàn nhạc; nghệ sĩ độc tấu cello: Phúc Phan

Nhan đề tác phẩm gợi lên ý nghĩa “hướng về Hà Nội” hay “nỗi nhớ Hà Nội”. Ca khúc của NS Hoàng Dương là ánh nhìn hướng về thành phố thủ đô từ phương xa, với giai điệu nhẹ nhàng, chậm rãi, chất chứa cả sự dịu dàng cùng nỗi nhớ quê hương. Trong bản chuyển soạn dành cho nhạc cụ này, tiếng cello sẽ thay lời ca của giọng hát. Bằng âm sắc ấm áp cùng những đường nét giai điệu giàu biểu cảm khiến nỗi nhớ trở nên gần gũi, riêng tư – hệt như khoảnh khắc một người lặng lẽ nhớ về thành phố thân thương.

NS Trịnh Công Sơn: Nhớ mùa thu Hà Nội

Chuyển soạn: NS Trần Mạnh Hùng

Ca khúc của NS Trịnh Công Sơn tái hiện Hà Nội qua những nét đặc trưng của mùa thu: lá vàng, mái ngói xưa, hương hoa sữa và mặt nước Hồ Tây tĩnh lặng. Những hình ảnh ấy kết tinh thành điều lớn lao, hơn cả một bức chân dung về thành phố. Giữa những con phố thân quen, nhân vật trữ tình tự hỏi mình đang nhớ điều gì, hay đang nhớ về ai.

Ở đây, ký ức trở thành sợi dây gắn kết con người với nơi chốn mình thuộc về: về với một vùng đất, về với những con người nơi ấy và về với một cảm xúc vẫn ở lại nguyên vẹn dù khoảnh khắc đã qua đi.

Sergei Rachmaninoff: Concerto Piano số 2 cung Đô thứ, Op. 18

Nghệ sĩ độc tấu piano: Boris Giltburg

Bản Concerto Piano số 2 của Rachmaninoff ra đời sau một giai đoạn khó khăn trong cuộc đời nhà soạn nhạc, khi Giao hưởng số 1 của ông không được đón nhận như mong đợi. Được sáng tác chủ yếu trong giai đoạn 1900–1901, tác phẩm đánh dấu sự trở lại của niềm tin và cảm hứng sáng tạo nơi ông. Buổi công diễn trọn vẹn đầu tiên diễn ra tại Moskva năm 1901, với chính Rachmaninoff đảm nhiệm phần độc tấu piano. Ông đề tặng tác phẩm đã xuất bản cho bác sĩ Nikolai Dahl, người đã đồng hành và hỗ trợ ông trong quãng thời gian ấy.

Bản concerto mở đầu bằng tiếng piano độc tấu: một chuỗi hợp âm trầm vang lên như tiếng chuông ngân, mỗi lúc dồn thêm sức mạnh, trước khi dàn nhạc cất lên giai điệu lớn đầu tiên. Xuyên suốt tác phẩm, piano và dàn nhạc cùng chia sẻ trọng tâm biểu cảm. Tiếng đàn piano mê hoặc người nghe bằng những chuỗi âm thanh cuộn trào và kết cấu phong phú, trong khi dàn nhạc nâng đỡ những giai điệu rộng mở, giàu chất hát, tựa như giọng nói của con người.

Chương II, Adagio sostenuto, mở ra một thế giới âm thanh gần gũi, riêng tư và sâu lắng hơn. Tiếng clarinet khẽ giới thiệu một trong những giai điệu được yêu mến nhất của Rachmaninoff, để rồi piano tiếp nối giai điệu ấy và trải nó thành một dòng chảy dài, miên man như hành trình kiếm tìm cảm xúc. Đến chương cuối, âm nhạc lấy lại đà chuyển động mạnh mẽ, hướng tới một giai điệu rộng mở, rạng rỡ, nơi mọi căng thẳng và khát khao của tác phẩm cùng hội tụ trong đoạn kết đầy sức lay động.

Mang đậm tinh thần “hậu lãng mạn”, bản concerto chuyển dịch giữa những tầng cảm xúc trầm tư, mãnh liệt và chất trữ tình cởi mở, chân thành. Âm nhạc dường như luôn vươn xa hơn chính nó, hướng tới một tiếng nói, một miền ký ức hay một nơi chốn xa xôi ngoài tầm tay.

Sergei Prokofiev: Trích đoạn từ vở ballet Romeo và Juliet, Op. 64

Âm nhạc ballet của Prokofiev đã đưa bi kịch của Shakespeare lên sân khấu bằng những nét khắc họa nhân vật sắc sảo và sự tương phản sống động. Thế giới ấy luôn tràn đầy năng lượng bất an, bồn chồn: những cảnh đường phố và điệu vũ nhường chỗ cho những phút giây dịu dàng riêng tư của đôi tình nhân trẻ, trong khi mối thù giữa hai dòng họ Montague và Capulet phủ bóng lên mọi cuộc vui.

Các trích đoạn dẫn người nghe đi qua những sắc thái khác biệt của câu chuyện. Âm nhạc dành cho Juliet khắc họa nàng vừa là một cô gái hồn nhiên, tinh nghịch, vừa là người đang dần khám phá chiều sâu cảm xúc của chính mình. Cuộc gặp gỡ giữa Romeo và Juliet mở ra một không gian trữ tình thân mật hơn, trong khi Masks biến buổi dạ vũ của gia đình Capulet thành khung cảnh ngày càng bất an. Đến Friar Lawrence, âm nhạc trở nên lặng lẽ, trầm tư hơn; còn trong Death of Tybalt, những chuyển động cuộn trào cùng lối viết giao hưởng mạnh mẽ đến từ dàn nhạc liên tục dồn dập đẩy vở kịch về phía khuynh hướng bạo lực hơn.

Điều đặc biệt trong âm nhạc của Prokofiev là khả năng kết hợp những giai điệu dễ nhớ với chiều sâu cảm xúc phức tạp. Một điệu nhảy có thể mang vẻ tươi vui bên ngoài, trong khi xung đột giữa hai dòng họ vẫn âm thầm hiện diện bên dưới. Những thay đổi đột ngột về nhịp điệu, hòa âm và màu sắc dàn nhạc khiến âm nhạc vẫn luôn giàu tính sân khấu ngay cả khi không có vũ công: người nghe có thể hình dung nhịp sống nhộn nhịp của thành Verona, thế giới riêng đầy mong manh của đôi tình nhân và hiểm nguy đang dần tiến đến và siết chặt họ.

Bi kịch cuối cùng bắt nguồn từ một sự hiểu lầm nghiệt ngã. Juliet uống một liều thuốc khiến nàng trông như đã qua đời, và Romeo tìm đến hầm mộ trước khi nàng tỉnh lại. Vì thế, khúc nhạc tang lễ thực ra đang tiễn đưa một giấc ngủ tựa cái chết. Tin rằng người mình yêu đã thực sự ra đi, Romeo uống thuốc độc; chỉ đến lúc ấy, nàng Juliet mới tỉnh giấc và phát hiện ra bi kịch của chàng. Prokofiev khiến chuỗi diễn biến này càng thêm xót xa khi đặt nghi thức tiễn đưa người đã khuất bên cạnh thực tại khủng khiếp vẫn đang chờ phía trước.

Tuy Prokofiev sáng tác phần lớn vở ballet vào năm 1935, những trì hoãn trong quá trình dàn dựng đã khiến ông biên soạn các tổ khúc hòa nhạc từ chất liệu âm nhạc của vở ballet trước khi tác phẩm được đưa lên sân khấu. Các trích đoạn trong chương trình tối nay được tuyển chọn từ khắp bản tổng phổ và sắp xếp thành một hành trình âm nhạc đi qua những sắc thái liên tục biến đổi: từ nét hồn nhiên vui đùa của tuổi trẻ, sự rung động của tình yêu đến xung đột và mất mát.