Hòa nhạc “Spellbound: Đêm Cổ tích mê hoặc”

Tchaikovsky – Concerto dành cho Piano số 1 & Kẹp Hạt Dẻ: Màn II
Dàn nhạc Giao hưởng Mặt Trời
Nhạc trưởng: Olivier Ochanine
Nghệ sỹ Piano: Alexei Volodin
⸻
Pyotr Ilyich Tchaikovsky
Concerto dành cho Piano số 1 giọng Si giáng thứ, Op. 23

Hiếm có tác phẩm nào trong kho tàng âm nhạc dành cho piano lại tuyên bố sự hiện diện với uy lực không thể lay chuyển như Concerto dành cho Piano số 1 của Tchaikovsky. Ngay từ những hợp âm đầu tiên của dàn nhạc — như một lời tuyên ngôn mang tầm vóc như mặt tiền một thánh đường — bản concerto mở ra một thế giới của đam mê, giằng xé, và sự giải thoát, chiến thắng. Thế nhưng, ngay cả khi nghệ sĩ piano dồn lực vào những quãng tám hùng mạnh đó, giai điệu mở đầu nổi tiếng lại được chơi chỉ bởi dàn nhạc. Tchaikovsky chủ ý không trao giai điệu ấy cho nghệ sĩ độc tấu piano — một lựa chọn táo bạo, làm tăng sự vĩ đại và căng thẳng kịch tính của tác phẩm.

Được sáng tác từ tháng 11 đến tháng 12 năm 1874, quá trình ra đời của concerto này đầy biến động. Tchaikovsky đề tặng tác phẩm cho nghệ sĩ piano bậc thầy Nikolai Rubinstein, kỳ vọng nhận được lời tán dương. Trái lại, Rubinstein thẳng thừng chê bai, gọi nó là “thô tục” và “không thể chơi được.” Tchaikovsky đau lòng nhưng kiên quyết không sửa một nốt nhạc nào. Và sự khẳng định đến rất nhanh: khi được nghệ sĩ piano người Mỹ Hans von Bülow trình diễn ra mắt tại Boston năm 1875, tác phẩm lập tức gây chấn động. Ngày nay, đây vẫn là một trong những concerto được yêu thích và biểu diễn nhiều nhất trên thế giới.

Chương đầu mở ra với một không gian giao hưởng rộng mở, vừa anh hùng vừa trữ tình, không hề e ngại những tuyên ngôn lớn lao. Tài năng thiên bẩm của Tchaikovsky tỏa sáng qua từng đường nét giai điệu — từ chủ đề thứ hai trải rộng đến những đoạn phô diễn kỹ thuật rực rỡ của nghệ sĩ độc tấu. Chương chậm tựa một dạ khúc êm dịu, bị ngắt quãng bởi phần giữa tinh nghịch gợi âm hưởng scherzo, đem lại một nét duyên dáng bất ngờ. Chương cuối cuốn vào một cơn lốc xoáy của những giai điệu mang màu sắc dân ca Ukraina, bùng nổ trong nhịp điệu cháy bỏng và đẩy tác phẩm đến một kết thúc rạng rỡ, mãnh liệt, gần như nghẹt thở.

Tối nay, bản concerto được trình diễn bởi Nghệ sĩ Alexei Volodin, một trong những nghệ sĩ piano xuất sắc nhất thế hệ mình. Nổi tiếng với kỹ thuật tinh khiết và sự nhạy cảm thi vị, Nghệ sỹ Alexei Volodin thể hiện sắc bén cả vẻ đẹp quý phái lẫn sức mạnh mãnh liệt trong âm nhạc Tchaikovsky.
⸻
Nghỉ giải lao
⸻

Pyotr Ilyich Tchaikovsky
Kẹp Hạt Dẻ: Màn II
Màn II của Kẹp Hạt Dẻ mở ra một trong những hành trình mê hoặc nhất của ballet — một bức tranh liền mạch của sắc màu âm nhạc, hình ảnh vũ đạo và lời kể chuyện giàu trí tưởng tượng. Sau khi đánh bại Vua Chuột và vượt qua Xứ Tuyết, Clara và Hoàng tử Kẹp Hạt Dẻ đặt chân đến Vương quốc Bánh Kẹo, nơi họ được Tiên Mận Đường chào đón và chiêu đãi bằng một loạt điệu vũ rực rỡ mang âm hưởng từ khắp nơi trên thế giới.

Dù buổi công diễn vở ballet vào năm 1892 chỉ nhận được phản hồi hờ hững, phần âm nhạc nhanh chóng trở thành một trong những sáng tác nhiệm màu nhất của Tchaikovsky. Tài năng của ông trong việc phối màu dàn nhạc được phô bày trọn vẹn: ánh lấp lánh nhẹ như không trung của đàn celesta trong Điệu vũ Tiên Mận Đường (một nhạc cụ mới đến mức Tchaikovsky gần như “đánh dấu chủ quyền”), sự sôi nổi của Trepak Nga, vẻ huyền hoặc quyến rũ của Điệu vũ Ả Rập, và sự thanh nhã của Vũ khúc Hoa — một trong những điệu valse vĩ đại nhất trong kho tàng giao hưởng.

Màn II không chỉ đơn thuần mang tính trang trí; đó là một bài học mẫu mực về nghệ thuật phối khí. Tchaikovsky nắm bắt bầu không khí với độ chính xác đáng kinh ngạc. Mỗi điệu vũ như một bức tiểu họa, mang bảng màu và tính cách riêng, được trau chuốt đến từng chi tiết. Cao trào của màn II diễn ra trong Grand Pas de Deux — một trong những khoảnh khắc giàu cảm xúc nhất mà Tchaikovsky từng viết: cao quý, lãng mạn và rực sáng biểu cảm.

Khi được trình diễn trọn vẹn, Màn II mang đến cho khán giả trải nghiệm Kẹp Hạt Dẻ đúng như Tchaikovsky hình dung: không chỉ là ballet, mà là một mộng tưởng giao hưởng — nơi trí tưởng, hoài niệm và vẻ đẹp âm nhạc thuần khiết tan hòa vào nhau.

Màn trình diễn tối nay tái hiện trọn vẹn sự kỳ diệu và độ rộng mở của hồi diễn được yêu mến này, dẫn dắt người nghe bước vào chính trái tim giấc mơ mùa đông của Tchaikovsky.