Hòa Nhạc Masterworks: American Horizons – Tân Lục Địa

Johannes Brahms (1833–1897)

Khúc dạo đầu lễ hội học thuật, Op. 80

Khi Đại học Breslau trao tặng Johannes Brahms bằng tiến sĩ danh dự vào năm 1879, người ta kỳ vọng nhà soạn nhạc sẽ đáp lại bằng một tác phẩm trang trọng để bày tỏ lòng biết ơn. Thay vào đó, ông đã làm mọi người ngạc nhiên với một trong những tác phẩm sôi nổi và vui tươi nhất trong sự nghiệp của mình.

Khúc dạo đầu Lễ hội Học thuật được xây dựng từ một số bài hát truyền thống của sinh viên Đức, đỉnh điểm là bài Gaudeamus igitur nổi tiếng (“Vì vậy, chúng ta hãy hân hoan”), bài quốc ca học thuật có từ nhiều thế kỷ trước. Điều tưởng chừng chỉ là một tác phẩm nghi lễ đơn giản, dưới bàn tay của Brahms, đã trở thành một bản nhạc giao hưởng rực rỡ, tràn đầy sự dí dỏm, ấm áp và kỹ thuật đối âm xuất sắc.

Mặc dù mang tinh thần lễ hội, khúc dạo đầu vẫn thể hiện đầy đủ những phẩm chất làm nên phong cách trưởng thành của Brahms: kết cấu dàn nhạc phong phú, cấu trúc hoàn hảo và sự cân bằng bậc thầy giữa tính nghiêm túc trí tuệ và biểu cảm vui tươi. Nó là một khúc mở đầu lý tưởng cho một chương trình tôn vinh cả truyền thống và sự truyền tải cảm hứng nghệ thuật từ thế hệ này sang thế hệ khác.

⸻

Antonín Dvořák (1841–1904)

Tổ khúc Mỹ, Op. 98b

Năm 1892, Antonín Dvořák chuyển đến New York để trở thành giám đốc Nhạc viện Quốc gia. Bị cuốn hút bởi những phong cảnh rộng lớn và sự đa dạng văn hóa của Hoa Kỳ, ông tin chắc rằng nước Mỹ sở hữu tất cả những yếu tố cần thiết để phát triển một truyền thống âm nhạc vĩ đại của riêng mình.

Tổ khúc Mỹ ban đầu được sáng tác cho piano độc tấu trong thời gian Dvořák ở Mỹ và sau đó được phối khí cho dàn nhạc sau khi ông trở về châu Âu. Không giống như Giao hưởng Thế giới Mới, tổ khúc này không chứa bất kỳ trích dẫn trực tiếp nào từ các giai điệu dân gian Mỹ. Thay vào đó, Dvořák gợi lên tinh thần của nước Mỹ thông qua những giai điệu rộng mở, hòa âm thoáng đãng, những điệu nhảy sôi động và một cảm giác lạc quan phản ánh ấn tượng của ông về một quốc gia trẻ và đang phát triển nhanh chóng.

Xuyên suốt năm chương nhạc, chất trữ tình Bohemia không thể nhầm lẫn của Dvořák hòa quyện một cách hoàn hảo với niềm say mê của ông dành cho Tân Thế giới. Kết quả là một bản nhạc vừa mang đậm tính cá nhân vừa mang tầm nhìn thầm lặng – một bức chân dung không phải về chính nước Mỹ, mà là về những khả năng mà Dvořák tin rằng nó đại diện.

⸻

Charles Ives (1874–1954)

Bản giao hưởng số 2

Nếu Dvořák hình dung ra nhạc hòa tấu Mỹ có thể trở thành như thế nào, thì Charles Ives đã cho thấy âm thanh đó có thể ra sao.

Lớn lên ở New England dưới sự nuôi dưỡng của cha mình, George Ives – một nhạc trưởng thời Nội chiến Hoa Kỳ, người rất thích thử nghiệm âm nhạc – Ives được bao quanh bởi những bài thánh ca, các ban nhạc diễu hành, những bài hát yêu nước và âm thanh của cuộc sống thường nhật ở Mỹ. Những trải nghiệm này đã trở thành nền tảng cho một ngôn ngữ âm nhạc độc đáo chưa từng có trước đây.

Được sáng tác trong khoảng thời gian từ năm 1897 đến năm 1902, Bản giao hưởng số 2 nằm ở giao điểm giữa truyền thống châu Âu và sự độc đáo của Mỹ. Âm hưởng của Beethoven, Brahms và Dvořák có thể được nghe thấy xuyên suốt tác phẩm, nhưng Ives lại lấp đầy bản nhạc bằng những đoạn nhạc thánh ca, giai điệu đàn vĩ cầm, những giai điệu yêu nước và những bài hát dân gian, dệt chúng lại với nhau thành một bức tranh âm nhạc sống động về nước Mỹ.

Bản giao hưởng đạt đến đỉnh cao với một trong những đoạn kết nổi tiếng nhất trong lịch sử âm nhạc giao hưởng. Ngay khi âm nhạc dường như đã sẵn sàng cho một kết thúc huy hoàng, Ives bất ngờ nhấn mạnh hợp âm cuối cùng bằng một sự bất hòa không ngờ tới—một sự tinh nghịch trong âm nhạc đã làm khán giả giật mình tại buổi công diễn ra mắt muộn màng của tác phẩm vào năm 1951, gần năm mươi năm sau khi nó được sáng tác.

Ngày nay, bản giao hưởng số 2 được công nhận là một trong những kiệt tác đầu tiên của nhạc giao hưởng Mỹ, kết nối truyền thống giao hưởng châu Âu với cá tính mạnh mẽ đặc trưng của các nhà soạn nhạc Mỹ trong thế kỷ XX.

⸻

Về chương trình tối nay

Ba tác phẩm được trình diễn tối nay không chỉ là một chuỗi các kiệt tác dành cho dàn nhạc mà còn kể câu chuyện về một di sản nghệ thuật.

Brahms đã nuôi dưỡng tài năng thiên bẩm của Dvořák. Dvořák đã truyền cảm hứng cho cả một thế hệ các nhà soạn nhạc người Mỹ khám phá ra bản sắc âm nhạc riêng của họ. Charles Ives đã biến tầm nhìn đó thành một điều hoàn toàn mới, tạo ra âm nhạc ôm trọn âm thanh, ký ức và tinh thần của nước Mỹ đồng thời hướng tới tương lai.

Cùng nhau, những tác phẩm này khắc họa chân trời đang mở rộng của truyền thống giao hưởng—từ châu Âu đến Tân Thế giới, và từ truyền thống lâu đời đến sự đổi mới táo bạo. Hành trình đó chính là bản chất của American Horizons.